USMCA Menşe Beyanını Kim Düzenler, İthalatçı Yapabilir Mi?

Anlaşmanın 5.2. maddesi 3 tarafa yetki veriyor: ihracatçı, üretici ve ithalatçı. Üçünün dayanağı farklı. Üretici kendi bilgisine, ihracatçı ya kendi bilgisine ya üreticinin yazılı beyanına, ithalatçı ise elindeki bilgi ve belgelere dayanarak düzenliyor. Beyanı kim düzenlerse ispat yükü de ona geçiyor.

Üç Taraf, Üç Ayrı Dayanak

Anlaşmanın 5.2. maddesi menşe beyanını düzenleyebilecek tarafları sayıyor ve sayı üç: ihracatçı, üretici, ithalatçı. Buraya kadar bilinen kısım. Asıl fark 5.3. maddede, çünkü orada her birinin neye dayanarak düzenleyebileceği ayrı ayrı yazıyor.

Anlaşmanın 5.2. maddesinin 1. fıkrası üç seçeneği de tek cümlede sayıyor:

Each Party shall provide that an importer may make a claim for preferential tariff treatment, based on a certification of origin completed by the exporter, producer, or importer for the purpose of certifying that a good being exported from the territory of a Party into the territory of another Party qualifies as an originating good.

USMCA Bölüm 5, Madde 5.2 fıkra 1

Üretici için kural en basiti. Üretici beyanı, malın menşeli olduğunu gösteren bilgi ve belgelere sahip olması üzerine düzenliyor. Üretimi kendisi yaptığı için bu bilgi zaten elinde.

İhracatçı üretici değilse iki yol var. Ya malın menşeli olduğunu gösteren bilgi ve belgelere kendisi sahip olacak, ya da üreticinin yazılı beyanına makul biçimde dayanacak. İkinci yol pratikte en sık kullanılanı, çünkü ihracatçı çoğu zaman üretim verisine doğrudan erişmiyor.

İthalatçı için kural, elinde malın menşeli olduğunu gösteren bilgi bulunması. Bu en zor yol, çünkü ithalatçı üretim zincirinden en uzak taraf.

Üçünün ortak noktası şu: beyan bir kanaat değil, belgeye dayanan bir ifade. Belge yoksa beyan da yok.

Maddenin aslı 3 tarafı tek cümlede sayıyor: “an importer may make a claim for preferential tariff treatment, based on a certification of origin completed by the exporter, producer, or importer”. Dayanak farkı ise 5.3'te: ihracatçı üretici değilse beyanı “reasonable reliance on the producer's written representation” üzerine kurabiliyor. Yani ihracatçının elinde üretim verisi olmak zorunda değil, üreticinin yazılı beyanına makul biçimde dayanması yeterli.

Beyanı Düzenleyen İspatı Da Üstleniyor

Bu, kararı verirken en çok atlanan nokta. Menşe beyanını kim imzalıyorsa, o beyanın arkasındaki belgeleri sunma yükümlülüğü de ona geçiyor.

Annex 5-A'daki imza metni bunu açıkça yazıyor. Beyanı imzalayan taraf, açıklanan malların menşeli olduğunu ve bilgilerin doğru olduğunu onaylıyor, bu beyanları ispatlama sorumluluğunu üstleniyor, ve istendiğinde veya doğrulama ziyaretinde beyanı destekleyen belgeleri sunmayı kabul ediyor.

Bu cümle üç ayrı taahhüt içeriyor: doğruluk, ispat sorumluluğu, ve belge sunma. Üçü de imzayla birlikte geliyor.

Pratik sonucu şu: ithalatçı olarak beyanı siz düzenlerseniz, üretim verisine erişimi olmayan taraf ispat yükünü üstlenmiş oluyor. Sorgulama geldiğinde istenen belgeler üretici tarafında duruyor ve o tarafla aranızda bir sözleşme yoksa belgeye ulaşamıyorsunuz.

Bu yüzden ithalatçı beyanı, ancak tedarik zincirine gerçekten hakim olduğunuzda mantıklı.

İspat yükünün nereye düştüğü, sözleşmedeki fiyatla da ilgili. Beyanı düzenleyen taraf bir risk üstleniyor ve bu riskin bir bedeli var. Tedarikçinizden beyan düzenlemesini istiyorsanız, bunun fiyata yansıyabileceğini baştan konuşmak, sonradan reddedilmesinden iyi.

Menşe beyanını üç taraftan biri düzenleyebiliyor, ama üçünün dayanağı aynı değil. Kim düzenlerse ispat yükü de ona geçiyor.

İthalatçının Üç Yükümlülüğü

5.4. madde ithalatçının ne yapması gerektiğini sayıyor ve üç maddeye iniyor.

Birincisi, geçerli bir menşe beyanına dayalı bir ifadeyi ithalat belgelerinin parçası yapmak. Yani talep, beyanın kendisiyle değil, beyana atıf yapan bir ifadeyle kuruluyor.

İkincisi, o ifadeyi yaparken geçerli menşe beyanını elinde bulundurmak. Bu zamanlama kuralı ve sık atlanıyor. Beyanın sonradan temin edilmesi, ifadenin yapıldığı andaki eksikliği kapatmıyor.

Üçüncüsü, gümrük idaresi istediğinde beyanın bir kopyasını sunmak.

Üçüncü madde ilk ikisini denetliyor. Talep anında elinizde beyan yoksa, sonradan istendiğinde sunacağınız belge de yok demektir.

Operasyonda bunun karşılığı basit bir sıra: beyan gelmeden sevkiyat gümrüğe verilmez. Bu tek kural, sonradan çıkan sorunların büyük kısmını baştan kesiyor.

Hangi Tarafın Düzenlemesi Sizin İçin Daha İyi

Cevap tedarik zincirindeki konumunuza bağlı ve üç senaryoda üç farklı sonuç veriyor.

Üreticiyle doğrudan çalışıyorsanız, üretici beyanı en sağlamı. Belge kaynağında duruyor, sorgulama geldiğinde tek adımda ulaşılıyor.

Aracı üzerinden alıyorsanız, ihracatçı beyanı çoğu zaman tek gerçekçi seçenek. Bu durumda ihracatçının üreticinin yazılı beyanına dayandığını teyit etmek gerekiyor, çünkü 5.3. madde bu dayanağı arıyor.

Kendi malınızı kendi deponuza taşıyorsanız ve üretim sizde ise, ithalatçı beyanı işinizi hızlandırıyor. Zaten belge sizde duruyor.

Seçim yaparken sorulacak tek soru şu: sorgulama geldiğinde istenen belge kimde. Cevap sizde değilse, beyanı da siz düzenlememelisiniz.

Karar bir kez verilip unutulacak bir karar da değil. Tedarik zinciriniz değiştikçe doğru cevap da değişiyor. Üreticiden doğrudan almaya başladığınızda ihracatçı beyanına devam etmek gereksiz bir halka bırakıyor, aracıya geçtiğinizde ise üretici beyanı artık elinizde olmayabiliyor.

Sözleşmede Neyi Yazılı Hale Getirmeli

Menşe beyanı bir belge işi gibi görünüyor ama aslında bir sorumluluk paylaşımı. Sözleşmede yazılı değilse, sorgulama anında tartışmaya dönüşüyor.

Yazılması gereken ilk madde, beyanı kimin düzenleyeceği. Tarafların değişebildiği durumlarda bu maddeyi sevkiyat tipine göre ayırmak gerekiyor.

İkinci madde, destekleyici belgeleri kimin saklayacağı ve talep halinde kaç iş gününde göndereceği. Süre yazılmazsa belge zamanında gelmiyor.

Üçüncü madde, beyanın hatalı çıkması halinde doğan farkın kime ait olacağı. Bu madde olmadan fark, hatayı yapan tarafa değil, ödemeyi yapan tarafa kalıyor.

Dördüncü madde, üretim veya girdi kaynağı değiştiğinde bildirim yükümlülüğü. Menşe girdiye bağlı olduğu için, tedarikçi değişikliği sessizce menşeyi değiştirebiliyor.

Dört madde de kısa cümlelerle yazılabiliyor ve dördü birlikte sonraki tartışmaların çoğunu kapatıyor.

Meksika Tarafındaki Geçiş Süresi

Anlaşma metninde 5.2. maddeye bağlı bir dipnot var ve Meksika bakımından ithalatçı beyanının uygulanması için 3 yıl 6 aylık bir süre öngörüyor.

Bunun pratik anlamı şu: ithalatçı beyanı seçeneği her tarafta aynı anda ve aynı şekilde devreye girmemiş. Bu yüzden ithalatçı beyanı planlıyorsanız, Meksika tarafındaki güncel uygulamayı işlem öncesinde teyit etmek gerekiyor.

Bu tip geçiş hükümleri, anlaşma metnini okurken en kolay atlanan kısım, çünkü ana maddede değil dipnotta duruyorlar.

Genel bir alışkanlık olarak faydalı olan şu: bir anlaşma maddesine dayanarak süreç kuruyorsanız, o maddenin dipnotlarını da okuyun. Dipnotlar çoğu zaman ülke bazında istisna veya takvim taşıyor.

Bu yazıdaki tarih ve süreler anlaşma metnindeki haliyle aktarıldı. Yürürlük takviminin bugünkü durumu ayrı bir teyit konusu ve işlem öncesinde sorulmalı.

Beyanın Kapsamı Sevkiyat Mı Dönem Mi

Menşe beyanı tek bir sevkiyat için düzenlenebildiği gibi, belirli bir dönemi kapsayacak şekilde de düzenlenebiliyor.

Tek sevkiyat için düzenlenen beyanda, ihracata ilişkin fatura numarası biliniyorsa belirtiliyor. Bu, beyanla sevkiyat arasındaki bağı kuruyor.

Dönemsel beyan ise aynı malın birden çok sevkiyatını kapsıyor ve süresi en fazla 12 ay olabiliyor. Aynı ürünü düzenli gönderen operasyonlarda bu, her sevkiyatta yeni beyan düzenleme yükünü ortadan kaldırıyor.

Dönemsel beyanın tek riski, dönem içinde bir şeyin değişmesi. Girdi kaynağı, üretim yeri veya ürünün kendisi değişirse, mevcut beyan artık yeni sevkiyatı doğru tanımlamıyor.

Bu yüzden dönemsel beyan kullanan operasyonda, ürün veya tedarikçi değişikliğini beyanı düzenleyen tarafa bildirmek ayrı bir adım olarak yazılmalı. Değişiklik olmadığı sürece dönemsel beyan hem hızlı hem güvenli.

Dönemsel beyanın süresini 12 ayın altında tutmak da bir seçenek. Ürün veya tedarikçi değişikliği sık olan bir katalogda 6 aylık dönem, hem yönetilebilir hem de değişiklik riskini yarıya indiriyor. Süreyi en uzun sınırda tutmak zorunlu değil.

Beyan Formatı Serbest, İçerik Değil

Anlaşma belirli bir form dayatmıyor. Beyan ayrı bir belge olabildiği gibi, ticari bir belgenin üzerinde de yer alabiliyor.

Belirleyici olan format değil içerik. Annex 5-A'da sayılan bilgilerin tamamının bulunması gerekiyor ve eksik bilgi, formatı ne olursa olsun beyanı eksik hale getiriyor.

Bu esnekliğin pratik faydası şu: kendi sisteminizden çıkan bir belgeye beyanı ekleyebiliyorsunuz ve ayrı bir evrak akışı kurmanız gerekmiyor.

Riski ise şu: format serbest olduğu için eksik alanlar gözden kaçabiliyor. Hazır bir form kullanıldığında alanlar zaten listelenmiş oluyor, serbest formatta ise kontrol size kalıyor.

Pratik çözüm, kendi şablonunuzu Annex 5-A listesine göre bir kez kurmak ve o şablonu her sevkiyatta kullanmak. Şablonda her alan zorunlu hale getirildiğinde, eksik beyan üretmek imkansızlaşıyor.

Sık Yapılan Üç Hata

Üçü de beyanı bir formalite sanmaktan çıkıyor.

Birincisi beyanı sevkiyat sonrasında toplamak. 5.4. madde, ifadeyi yaparken beyanın elinizde bulunmasını istiyor. Sonradan temin edilen belge, o andaki eksikliği kapatmıyor.

İkincisi ihracatçının dayanağını sormamak. İhracatçı üretici değilse, beyanı üreticinin yazılı beyanına dayandırmış olması gerekiyor. Bu dayanak sorulmadığında, zincirin görünmeyen bir halkası boş kalıyor.

Üçüncüsü ithalatçı beyanını kolay yol sanmak. Tedarik zincirine hakim değilseniz, ispat yükünü en az bilgiye sahip taraf üstlenmiş oluyor.

Üçü de tek bir soruyla önlenebiliyor: sorgulama yarın gelse, istenen belge bugün kimde duruyor. Cevabı yazılı olmayan her sevkiyat, aynı üç hatadan birine açık.

Dördüncü bir hata daha var ve üçünden daha sessiz ilerliyor: beyanı bir kez düzenleyip tedarik zinciri değiştiğinde güncellememek. Menşe girdiye bağlı olduğu için, tedarikçi değişikliği beyanı kimse dokunmadan geçersiz hale getirebiliyor. Bu yüzden tedarikçi değişikliği bildiriminin menşe dosyasına düşmesi, sözleşmeye yazılması gereken maddelerden biri.

Kararı ölçülebilir hale getirmenin bir yolu da var. Son 12 ayda kaç doğrulama talebi geldiğini ve her birinde istenen belgenin kaç günde temin edildiğini tutun. Süre 5 iş gününü aşıyorsa, beyanı düzenleyen tarafın seçimi yeniden düşünülmeyi hak ediyor.

Kim Düzenlerse Neye Dayanıyor

Beyanı düzenleyen	Dayanağı	Belge kimde	Ne zaman mantıklı
Üretici	Kendi bilgi ve belgeleri	Üreticide	Üreticiyle doğrudan çalışıyorsanız
İhracatçı, üretici ise	Kendi bilgi ve belgeleri	İhracatçıda	Üretici aynı zamanda satıcıysa
İhracatçı, üretici değilse	Üreticinin yazılı beyanı	İki tarafta bölünmüş	Aracı üzerinden alıyorsanız
İthalatçı	Elindeki bilgi ve belgeler	İthalatçıda	Üretim ve ithalat aynı gruptaysa

Terimler

• Menşe beyanı: Malın anlaşma kapsamında menşeli olduğunu onaylayan belge. Belirli bir formu yok, Annex 5-A'daki bilgileri taşıması yeterli.
• Dönemsel beyan: Aynı malın birden çok sevkiyatını kapsayan menşe beyanı. Süresi en fazla 12 ay olabiliyor.

Sık Sorulanlar

Menşe beyanını ithalatçı düzenleyebilir mi?

Düzenleyebiliyor. Madde 5.2 ihracatçı, üretici ve ithalatçıyı sayıyor. Ancak ithalatçı beyanı, elinde malın menşeli olduğunu gösteren bilgi bulunması şartına bağlı ve ispat yükü ithalatçıya geçiyor.

İhracatçı üretici değilse beyanı neye dayandırıyor?

İki yol var. Ya malın menşeli olduğunu gösteren bilgi ve belgelere kendisi sahip olacak, ya da üreticinin yazılı beyanına makul biçimde dayanacak. İkinci yol pratikte en sık kullanılanı.

Beyan sevkiyattan sonra düzenlenebilir mi?

Madde 5.4 ithalat belgelerindeki ifadeyi yaparken beyanın elinizde bulunmasını istiyor. Sonradan temin edilen belge o andaki eksikliği kapatmıyor. Beyan gelmeden sevkiyatı gümrüğe vermemek en güvenli sıra.

Menşe beyanı için resmi bir form var mı?

Zorunlu bir form yok. Beyan ayrı bir belge olabildiği gibi ticari bir belgenin üzerinde de yer alabiliyor. Belirleyici olan Annex 5-A'da sayılan bilgilerin eksiksiz bulunması.

Tek beyanla kaç sevkiyat gönderilebilir?

Dönemsel beyan aynı malın birden çok sevkiyatını kapsıyor ve süresi en fazla 12 ay. Dönem içinde girdi kaynağı veya üretim yeri değişirse beyanın yenilenmesi gerekiyor.

Beyanı imzalayan ne taahhüt etmiş oluyor?

Annex 5-A'daki imza metni üç şey içeriyor: bilgilerin doğruluğu, bu beyanları ispatlama sorumluluğu, ve istendiğinde veya doğrulama ziyaretinde destekleyici belgeleri sunma taahhüdü.

İlgili Yazılar

• Meksika gümrük süreci
• Laredo ve Monterrey depo hizmetimiz
• Sonradan iade talebi
• Blanket period 12 ay
• ABD deposu menşe kazandırır mı
• Tarife kodu ve NICO
• Gümrükte kırmızı ışık

Kaynaklar

• Madde 5.2 ithalatçının, ihracatçı, üretici veya ithalatçı tarafından düzenlenmiş bir menşe beyanına dayanarak tercihli tarife talep edebileceğini söylüyor (USMCA Bölüm 5, Madde 5.2 Claims for Preferential Tariff Treatment)
• Madde 5.3, ihracatçı üretici değilse beyanı ya kendi bilgi ve belgelerine ya da üreticinin yazılı beyanına makul biçimde dayanarak düzenleyebileceğini belirtiyor (USMCA Bölüm 5, Madde 5.3 Basis of a Certification of Origin)
• Madde 5.4 ithalatçıya 3 yükümlülük veriyor: beyana dayalı bir ifadeyi ithalat belgelerine koymak, o beyanı ifade anında elinde bulundurmak ve istendiğinde bir kopyasını sunmak (USMCA Bölüm 5, Madde 5.4 Obligations Regarding Importations)
• Meksika bakımından ithalatçı beyanının uygulanması için anlaşmada 3 yıl 6 aylık bir geçiş süresi öngörülmüş (USMCA Bölüm 5, Madde 5.2 dipnot 1)
• USMCA Bölüm 5, Menşe Prosedürleri
• USMCA Bölüm 4, Menşe Kuralları
• CBP, USMCA sıkça sorulan sorular

Menşe beyanını hangi tarafın düzenleyeceğine karar veremiyorsanız yazın, tedarik zincirinize bakıp belgenin kimde duracağını birlikte netleştirelim.